Osmanlı döneminden günümüze uzanan geleneksel kapı tokmakları, Erzincan’ın Kemaliye ilçesinde yaşamaya devam ediyor. Yüzyıllardır kullanılan çift tokmak sistemi sayesinde ev sahipleri, kapıyı açmadan önce gelen misafirin kadın mı yoksa erkek mi olduğunu tokmağın çıkardığı sesten anlayabiliyor.
Kemaliye’de nesilden nesile aktarılan demir kapı tokmağı ve kapı süsleme sanatı, ilçedeki demir ustalarının elinde yaşatılmayı sürdürüyor. Tarihi evlerin kapılarında görülen motifler, yalnızca estetik bir unsur olmanın ötesinde kültürel mirasın da önemli bir parçası olarak dikkat çekiyor.
Geçmişi Türklerin Şamanizm inancına kadar uzanan kapı süsleme geleneğinde, evleri kötülüklerden koruduğuna inanılan yılan başta olmak üzere çeşitli figürler kapılara işleniyordu. Türklerin İslamiyet’i kabul etmesinin ardından ise bu gelenek yeni bir anlam kazanarak çift kapı tokmağı uygulamasıyla devam etti.
İslam kültüründe mahremiyeti korumak amacıyla geliştirilen bu sistemde, kapıya biri kalın ve tok, diğeri ise ince ve tiz ses çıkaran iki ayrı tokmak yerleştiriliyor. Kalın ses çıkaran tokmak erkek misafirler tarafından, ince ses çıkaran tokmak ise kadın misafirler tarafından kullanılıyor. Böylece ev halkı, kapıyı açmadan önce gelen kişinin cinsiyetini anlayarak hazırlığını buna göre yapabiliyor.
Günümüzde modern kapı zilleri yaygınlaşmış olsa da Kemaliye’de birçok tarihi evde bu gelenek korunuyor. İlçe sakinleri, hem kültürel mirası yaşatmak hem de geçmişten gelen yaşam biçimini sürdürmek amacıyla çift tokmaklı kapıları kullanmaya devam ediyor.
Tarihi dokusuyla öne çıkan Kemaliye’de kapı tokmakları, yalnızca bir kapı aksesuarı değil; yüzyıllardır süregelen sosyal yaşamın, mahremiyet anlayışının ve geleneksel el sanatlarının yaşayan simgeleri arasında yer alıyor.